مون ڪنھن ڪتاب ۾ پڙھيو ھو تہ سنڌو درياءُ سنڌين جو ساھ
پساھ رھيو آھي، انھن جي خوشحاليءَ جي ضمانت رھيو آھي، سنڌ جي رھواسين سنڌوءَ جي
ميرانجھڙي پاڻيءَ مان سون اپايو آھي، سنڌوءَ جي مھيا ڪيل ان خصوصيت ڪري تاريخ جي
ڪنھن بہ زماني ۾ ڪنھن اوڙي پاڙي جي ملڪ تي ڪڏھن حملو ناھي ڪيو پر سنڌو درياءَ
پاران کين مليل اھا خوشحالي سندن بدنصيبي پڻ رھي آھي جو دنيا جھان جا بکيا، رھزن،
قاتل ٽولا مٿس ھلائون ڪري، ھن سون اپائيندڙ ڌرتيءَ جو نہ رڳو مال خزانو لٽي ڦري
ويندا رھيا آھن پر ويندي ويندي انسانن جو قتلام عام، شھرن کي باھيون ڏيئي ساڙيندا
پڻ رھيا آھن. تاريخ جا ورق ٻڌائين ٿا تہ ٺٽو ڪيترائي ڀيرا ڌارين جي حملن ۾ مڪمل
نموني تباھ ٿي وري جڙيو آھي. تاريخ اھا پڻ ٻڌائي ٿي تہ سنڌ جي رھواسين وڏي بھادري،
جرئت مندي ۽ دليراڻي نموني انھن خوني لٽيرن منھن پئي اٽڪايو آھي. اھا ساڳي جنگ اڄ
پڻ جاري آھي. اڄ پڻ سنڌ تي قاتل، رھزن ٽولا مختلف طريقن سان قابض آھن. سنڌ جا
معدني وسيلا جھڙوڪر تيل، گئس، ونڊ انرجي، ڪوئلو، ميٽ، سامونڊي ٻيٽ، بندرگاھن سميت،
ڪراچيءَ جھڙي وڏي شھر تي سنڌ دشمن ٽولا قابض آھن. اھي اسان کان اسان جا شھر وڌيڪ
صوبن ٺاھڻ، خودمختيار انتظامي يونٽ جوڙڻ جھڙن نعرن ھيٺ کسڻ جا جتن پيا ڪن تہ ٻئي
پاسي جت جت معدني وسيلا لڀن ٿا اتي فوجي ڪيمپون قائم ڪاري انھن علائقن کي نو گو
ايريا ۾ بدلائي ڏور ڏيھ جي ماڻھن کي انھن ۾ رھائي اھي خزانا پيا لٽين.
ڪالھ 22 سيپٽمبر 2026ع جي شام جو استاد محترم سائين شاھ محمد لھراڻيءَ جي اڳواڻيءَ
۾ مان ۽ ڪامريڊ فيض علي ڪٽوھر ان ڦرلٽ جو سڌ سماءُ لھڻ شادي شھيد ۽ ڇتن شاھ بادشاھ
جي درگاھن جي ڀرسان پھاڙيءَ جي دامن ۾ جھنگل ۾ منگل ڪيل ھڪ ڪيمپ جو ڇتن شاھ بادشاھ
جي درگاھ وٽان بيھي مشاھدو ڪيو ھو. چيو پيو وڃي تہ ھتي ڪا تمام قيمتي معدنيات جي
دريافت ٿي آھي. ڪي ان کي ليٿيم معدنيات جو نالو ڏين ٿا پر سرڪاري سطح تي اڃا تائين
ان ڪيمپ ۽ ان مان حايل ٿيندڙ معدنيات متعلق ڪا پڌرائي ناھي ڪئي ويئي، مون جڏھن
اھڙي ڪنھن ڊسڪوري متعلق گوگل ڪري معلومات ھٿ ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي تہ اتان مون کي ھيٺ
ڏنل معلومات ملي...
Pakistan confirmed its first-ever discovery
of lithium in underground geothermal brine at the Wahid Bakhsh well in the Khairpur District of Sindh by the Oil and Gas Development Company
Limited (OGDCL). [1,
2]
📌 Discovery Details
- Location: Wahid Bakhsh Manghar, Taluka Kingri, Khairpur
District, Sindh
- Source: Deep underground formation water / geothermal
brine (liquid extraction, not mountain mining)
- Concentration: Approximately 275 milligrams per liter (mg/L), suitable
for commercial evaluation
- Key Partner: Pakistan Institute of Nuclear Science and Technology
(PINSTECH) (partnered with OGDCL to develop local extraction
technology) [1,
2, 3,
4,
5]
💡 Economic & Strategic Impact
- Clean Energy: Powers electric vehicle (EV) batteries and
renewable energy storage.
- Sustainable
Extraction: Geothermal
recovery has a smaller environmental footprint than hard-rock mining.
- Next Steps: Feasibility studies and pilot processing tech
development are underway to confirm total commercial viability.
ھتي اھو ٻڌايل آھي تہ پاڪستان ۾ پھريون ڀيرو اھا ليٿيم
واري معدنيات خيرپور ضلع جي تعلقي ڪنگري جي ڳوٺ واحد بخش مڱڻھار ڀرسان لڌي ويئي
آھي، جڏھن تہ ڇتن شاھ جي رھواسين جو چوڻ آھي تہ اھا معدنيات، تعلقي خيرپور، تعلقي
ڪوٽ ڏجي ۽ تعلقي ڪنگري تائين ڦھليل آھي ۽ جنھن جو ھيڊ ڪوارٽر اتي پھاڙين ۾ قائم
ڪيو ويو آھي. سوين فوجي، ويگو گاڏيون، ٽرڪون، ڳري مشينري اتي آندي ويئي آھي. اھو
جھڙوڪر ڪا ننڍي فوجي ڪيمپ ھجي، چئوگرد خاردار تارون لڳايون ويون آھن، ھڪ گيٽ آھي
جنھن مان صرف ڪمپنيءَ جا ملازم اندر ٻاھر اچي وڃي سگھن ٿا، ڪيمپ جي آس پاس ڪنھن کي
ڪم ڪار ڪرڻ، مال چارڻ جي اجازت ناھي، سمورا ملازم ڌاريا آھن.
اھا
معدنيات جيڪا سون کان وڌيڪ قيمتي آھي ان کي ھر قسم گاڏين جي بيٽرين کان سواءِ
صنعتي يونٽن ۾ پڻ استعمال ڪيو ويندو، پر اسان سوچيو پئي تہ اھڙي معدنيات لڀڻ واقعي
سنڌ ۽ ان ۾ رھندڙ سنڌين، مقامي ماڻھن جي لاءِ ڪا خوشخبري بہ آھي يا نہ؟ دنيا اندر
جتي بہ ڪو قدرتي وسيلو مليو آھي تہ اتي جي مقامي ماڻھن کي ان جو پورو پورو اجورو
ملندو آھي، سعودي عرب، امارات، قطر، بحرين، ڪويت ان جا مثال آھن پر اسان جي
بدقسمتي تہ جتي جتي تيل، گئس، ڪوئلو يا ڪا ٻي ڪا معدنيات ملي آھي ان جو ٽڪو پيسو
فائدو مقامي ماڻھن توڙي صوبي ۾ رھندڙن کي ناھي مليو. اھا ساڳي راند ھت پڻ جاري
آھي. سنڌ جي انچ انچ اندر قدرت ڪيئي املھ خزانا دفن ڪري رکيا آھن پر افسوس تہ انھن
تي اسان جي مالڪي ناھي. سنڌ جا سياستدان دلال سياستدان ثابت ٿيا آھن جيڪي سندن آڏو
اڇلايل ماني ٽڪر جي عيوض سنڌ جو الھ تلھ تان ھٿ کڻندي پيا نظر اچن. اسان جي نام
نھاد دبنگ پيرن، جاگيردارن، سردارن، سياستدانن وٽ شھيد اڪبر بگٽيءَ جيتري ڪا غيرت
ذري نظر نہ ٿي اچي.
سنڌ ڌرتي کي مالڪ
معدنيات جي خزانن سان مالا مال ڪري رکيو آھي پر افسوس ھي آھي تہ بندوق بردارن، ملڪ
جي اڇي ۽ ڪاري جي مالڪن، پاڪستان، اسلام، وفاق، وڏي ڀاءُ جي نالي سان اسان سمورن
خزانن تي ناجائز قبضو ڪري رکيو آھي. تيل، گئس، ڪوئلو، سمنڊ، ھوا، واري ڀٽون، ريتي بجري،
ڀٿر سڀ سنڌ مان نڪرن ٿا پر انھن جو ڪو ذرو پرزو فائدو سنڌ واسين ۽ علائقي واسين کي
نہ ٿو ڏنو وڃي.
تازو ئي شادي شھيد، ڇتن شاھ ۽
اڌم سلطان جي ٽڪرين جي وچ ۾ ھي نئون شھر قائم ڪيو ويو آھي، جتي اھا قيمتي
معدنيات لڌي ويئي آھي. ان جي چوڌاري لوھي لوڙھو لڳل آھي ان جي دروازي تي بندوق
بردار بيٺا آھن جيڪي ڪنھن بہ مقامي ماڻھو نوڪري تہ ڪجا مقامي پکيءَ کي اندر وڃڻ جي
اجازت ڪونہ پيا ڏين. ھن پوري علائقي ۾ ڪائي بجليءَ جي سھولت ناھي پر سندن ھي جڙيل
نئون شھر پوري رات بلبن سان جڳمڳائيندو رھندو آھي. اتي سوين فوجي ٽرڪون، جيپون،
ويگو گاڏيون بيٺل نظر اچن پيون...
دنيا اندر جن علائقن ۾ قيمتي
معدنيات لڌي ويندي آھي، ان علائقي، صوبي يا ملڪ اندر خوشيون پکڙجي وينديون آھن پر
سنڌ اندر اھڙي عمل تي سخت مايوسي نظر ايندي آھي، اسان جي ھن سفر جي سرواڻ استاد
محترم پروفيسر شاھ محمد لھراڻي خدشا پئي ڏيکاريا تہ جيڪڏھن ھتي ڪا معدنيات نڪتي تہ
پوءِ ھو ھن پوري علائقي تي قبضو ڪري ڪنھن کي بہ ھتي اچڻ ڪونہ ڏيندا، روھڙي ھلس
اندر جيڪي تاريخ کان اڳ جي دور جو نشانيون آھن اھي پڻ ميساري ڇڏيندا...
پنھنجن وڏڙن شايد اھڙي ماحول کي
ڏسندي اھو محاورو ايجاد ڪيو ھو تہ
”اھو سون ئي گھوريو جيڪو ڪن ڇني.
